17. yüzyılın en büyük seyyahı ve dünya edebiyat tarihinin önde gelen gezi yazarlarından biri olan Evliya Çelebi, 50 yılı aşkın süren seyahatleriyle adını tarihe altın harflerle kazımıştır. “Seyahat ya Resulallah” diyerek İstanbul sokaklarından yola çıkan seyyah 10 ciltlik ölümsüz eseri Evliya Çelebi Seyahatnamesi ile 3 kıtaya yayılan muazzam bir coğrafyayı kaleme almıştır. Bugün gezginlerin, tarihçilerin ve coğrafyacıların izini sürmeye devam ettiği Evliya Çelebi haritası; Balkanlar’dan Kafkasya’da Orta Avrupa’dan Kuzey Afrika ve Ortadoğu’ya kadar uzanır. Peki, Evliya Çelebi hangi ülkeleri gezdi? Ünlü seyyahın gezdiği tarihi topraklar günümüzde hangi modern devletlerin sınırları içerisinde kalıyor? Yazımızı okuyarak Evliya Çelebi’nin gezdiği ülkeleri detaylı bir şekilde inceleyebilirsiniz.
17. Yüzyılda Seyahat: Evliya Çelebi’nin Gezdiği Ülkeler
Günümüz Haritasına Göre Evliya Çelebi’nin Gezdiği Ülkeler ve Bölgeler Listesi
1. Türkiye ve Anadolu Coğrafyası
4. Kafkasya, Karadeniz’in Kuzeyi ve Rusya
Evliya Çelebi Seyahatnamesi Ciltlerine Göre Şehir Rehberi
Evliya Çelebi Avrupa’da hangi ülkelere gitti?
Evliya Çelebi’nin gezdiği son ülke neresidir?
Evliya Çelebi kaç yıl seyahat etti?
Evliya Çelebi Kaç Ülke Gezdi?
Evliya Çelebi’nin yaşadığı 17. yüzyılda günümüzdeki ulus devleti sınırları bulunmuyordu. Bu toprakların büyük bir kısmı Osmanlı İmparatorluğu egemenliği altındaydı ya da komşu krallıklardan oluşuyordu. Ancak günümüz mülki idare haritası projeksiyonuyla hesaplandığında Evliya Çelebi yaklaşık 30 ila 45 günümüz ülkesini kapsayan devasa bir alanı adımlamıştır. Gezginimiz seyahatleri boyunca 7 iklim görmüş, binlerce kale, şehir, han, hamam, ibadethane ve farklı kültürü detaylıca tasvir etmiştir.
Evliya Çelebi Haritası Üzerinde Yer Alan Bölgelerin Günümüz Haritasına Göre Listesi
Seyahatname’deki rotaları günümüz siyasi haritasına uyarladığımızda Evliya Çelebi’nin gezdiği ülkeleri 5 ana coğrafi bölgede inceleyebiliriz:
1. Türkiye ve Anadolu Coğrafyası
Evliya Çelebi’nin seyahat macerası doğup büyüdüğü İstanbul’da başladı. İlk cildini tamamen İstanbul’a ayıran seyyah, ardından Anadolu’nun dört bir yanını dolaştı. Bursa, Edirne, Trabzon, Erzurum, Diyarbakır, Konya, Kütahya, Sivas, İzmir, Antalya gibi şehirleri ziyaret etti.
2. Balkanlar ve Doğu Avrupa
Osmanlı Rumeli’si, Evliya Çelebi’nin en sık vakit geçirdiği ve en detaylı betimlemeleri yaptığı bölgelerin başında gelir. Evliya Çelebi haritası üzerinde yerini alan Balkan ve Doğu ülkeleri gibi aşağıdaki şekilde listelenebilir:
- Yunanistan: Atina, Selanik, Mora ve Girit Adası.
- Bulgaristan: Sofya, Filibe, Varna.
- Kuzey Makedonya & Arnavutluk: Üsküp, Manastır, Tiran, Ohri.
- Bosna-Hersek: Saraybosna, Mostar.
- Sırbistan, Hırvatistan, Karadağ: Belgrad, Kotor, Split, Dubrovnik (O dönemki Ragusa Cumhuriyeti).
- Romanya ve Moldova: Eflak ve Boğdan coğrafyası, Bükreş.
3. Orta ve Batı Avrupa
Evliya Çelebi sadece Osmanlı topraklarında kalmamış diplomasi ve merak dürtüsüyle Avrupa’nın içlerine kadar ilerlemiştir. İşte Evliya Çelebi haritası üzerinde yer alan Avrupa şehirleri:
- Macaristan: Budapeşte (Buda ve Peşte), Eğri, Estergon (Seyahatname’de Macaristan coğrafyası çok geniş bir yer tutar).
- Avusturya: Viyana (Özellikle Osmanlı elçilik heyetiyle gittiği Viyana izlenimleri efsaneleşmiştir).
- Slovakya: Slovakya’da Osmanlı ordusu ile birlikte çeşitli kuşatmalarda yer aldı ve 1663 Uyvar Kuşatması’na katıldı.
4. Kafkasya, Karadeniz’in Kuzeyi ve Rusya
Karadeniz’in çevresini dolanan seyyah, Kafkas halklarının yaşam biçimlerini ve kültürünü de seyahatnamede anlatmıştır.
- Kırım (Ukrayna): Bahçesaray, Kefe.
- Rusya: Kazan coğrafyası, Volga boyları ve Rus stepleri.
- Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan: Tiflis, Erivan, Nahçıvan, Bakü ve Dağıstan bölgesi.
5. Ortadoğu ve Kuzey Afrika
Ömrünün son dönemlerini Doğu ve Güney seyahatlerine ayıran Evliya Çelebi, İslam coğrafyasını ve Afrika kıtasını da keşfetmiştir. Evliya Çelebi Seyahatnamesi içerisinde yer alan Ortadoğu ve Kuzey Afrika ülkeleri aşağıdaki gibi listelenebilir:
- Suriye & Lübnan: Şam, Halep, Beyrut.
- Filistin & İsrail: Kudüs, Yafa, Gazze.
- Irak: Bağdat, Musul, Basra.
- İran: Hemedan, Tebriz, Kazvin rotası.
- Suudi Arabistan: Hac hacatını gerçekleştirdiği Mekke ve Medine.
- Mısır: Kahire, İskenderiye (Mısır, Evliya Çelebi’nin uzun yıllar kaldığı ve eserinin son cildini yazdığı merkezdir).
- Sudan, Eritre ve Etiyopya (Habeşistan): Nil Nehri boyunca güneye inerek Afrika’nın içlerine yaptığı seyahatler.
Evliya Çelebi Seyahatnamesi Ciltlerine Göre Şehir Rehberi
| 1. Cilt | İstanbul ve çevresi, surlar, esnaflar, yapılar ve saray yaşamı. |
| 2. Cilt | Bursa, İzmit, Trabzon, Gürcistan, Erzurum, Azerbaycan, Tebriz. |
| 3. Cilt | Suriye (Şam), Filistin, Filibe, Sofya, Edirne, Sivas. |
| 4. Cilt | Doğu Anadolu, Irak (Bağdat, Musul), İran ve Doğu sınırları. |
| 5. Cilt | Tokat, Rumeli, Belgrad, Bosna, Transilvanya, Rusya rotaları. |
| 6. Cilt | Macaristan (Budapeşte), Transilvanya, Viyana seferleri ve Avusturya. |
| 7. Cilt | Avusturya, Kırım, Kafkasya, Çerkezistan, Ukrayna, Kazan. |
| 8. Cilt | Yunanistan, Atina, Mora, Arnavutluk, Karadağ, Girit. |
| 9. Cilt | Hac Yolu: Kütahya, Afyon, Konya, Mekke, Medine, Şam. |
| 10. Cilt | Mısır, Kahire, Nil Vadisi, Sudan, Habeşistan (Etiyopya) |
Sıkça Sorulan Sorular
Evliya Çelebi Avrupa’da hangi ülkelere gitti?
Evliya Çelebi Avrupa’da günümüz sınırlarıyla Macaristan, Avusturya, Yunanistan, Bulgaristan, Sırbistan, Bosna-Hersek, Hırvatistan, Romanya, Moldova, Slovakya, Çekya, Polonya, Hollanda ve Almanya topraklarını gezmiştir.
Evliya Çelebi’nin gezdiği son ülke neresidir?
Evliya Çelebi’nin seyahatlerinin ve ömrünün son durağı Mısır olmuştur. 10. cildini Mısır ve Sudan seyahatlerine ayırmış, vefatının da Kahire’de olduğu tahmin edilmektedir.
Evliya Çelebi kaç yıl seyahat etti?
1630 yılında İstanbul’da başladığı gezilerine 1681 yılına kadar devam etmiş, yaklaşık 51 yıl boyunca aralıksız seyahat etmiştir.
Evliya Çelebi haritası üzerinde kaç ülke var?
Günümüz sınırları değerlendirildiğinde Evliya Çelebi haritası üzerinde 47 ülke yer almaktadır.